Papier, stof, leer
Toen ik op 11 oktober 2025 op de Boekambachtbeurs in Deventer was, zag ik daar een vel fraai marmerpapier, donkerblauw met slierten goud, zilver, zwart en een spoortje rood. Ik vond het wel geschikt voor de schutvellen van Under Milk Wood, dat begint en eindigt met de nachtelijke dromen van de bewoners van het kustplaatsje Llareggyb. Kortom, ik kocht het papier.
Een dag later liep ik door Utrecht, waar ik een al even prachtige dunne vilten sjaal tegenkwam van merinowol en zijde, in petrolblauw, donkerblauw, goudachtig beige, zwart en rood; hier kon ik misschien ook wat mee, dus die schafte ik ook maar aan. Ik kick nou eenmaal op mooi materiaal.
Eenmaal op de cursus met dit materiaal, besloot ik de sjaal toch maar niet te gebruiken. Die ligt nu in mijn papierkast te wachten op een ander (nog onbekend) project. Inmiddels was ik in Illustrator bezig geweest met een ontwerp waarop Llareggyb te zien was,1 en dat ik in verschillende kleuren leer wilde uitvoeren. Ik dacht de letters te gaan stempelen in goud of zilverfolie.
Twee dagen na les 5 (de eerste les met ons eigen project) ging ik naar Utrecht, op leerjacht. Wie had kunnen denken dat ik bij de eerste winkel, Leerboetiek Z 21 (Zadelstraat 21), al beet zou hebben? De eigenaar repareert ook kleding, krukken, enzovoort en was net naar Berlijn geweest voor leerrestanten. Hij had een doos vol, in allerlei kleuren en diktes. Vroeger hoefde hij daar niet zo ver voor te rijden, zei hij, toen was er in de buurt van Waalwijk (de Langstraat, ons vroegere schoenlappersland) genoeg te halen. Op basis van mijn ontwerp zocht ik verschillende kleuren leer bij elkaar.
Er zat geen rood in mijn ontwerp, maar deze kleur kon ik niet weerstaan. In plaats van een lintje gebruikte ik nu een rood strookje leer om de iPod uit zijn vakje te lichten.
Blok
De volgende les sneed ik het boekblok uit de band. Anna was het ermee eens dat ik het niet opnieuw ging naaien, want het zat nog bijzonder stevig in elkaar. Ik bevestigde de nieuwe schutbladen aan het boekblok, gaas aan de rug, en later lijmde ik het gaas aan de iPod-doos. De doos werkte ik af met marmerpapier, waarvan het patroon doorliep vanaf het schutblad.
Band
Helaas ging de leren band niet door. Het plan bleek te ingewikkeld. Jammer, maar ik zal het later vast wel ergens anders voor kunnen gebruiken. Ik moest nu wel een nieuw ontwerp maken. Dat ging uit van een band van marmerpapier (er was nog voldoende over) met daaroverheen, in zwart leer, het nachtelijke vasteland en Llareggyb. Een volle maan in de hemel en een bootje in het water maakten het geheel af.
De papieren band maakte ik tijdens de les. Thuis sneed ik een cirkel uit het marmerpapier van de band en lijmde daar de maan in. Ik kon de titel niet bij de Werkplaats drukken, want de vakvrouw in kwestie was een paar weken op vakantie. Daarom besloot ik te kijken of ik de letters kon borduren.
Titel
Het ontwerp paste ik aan, want het was iets te klein. Ik kocht op aanraden van alle andere aanwezigen een scalpel met mesjes No 11 — drogisten hebben ze niet, winkels als Swaak in Utrecht wel. Thuis gebruikte ik hem om het zwarte leer in de juiste vorm te snijden en de randen te dunner te maken. Op een restantje leer borduurde ik enkele letters, om te bepalen hoeveel draadjes wit DMC-garen ik moest gebruiken. Eerst tekende ik met wit potlood de letters in spiegelbeeld op de achterkant, daarna prikte ik met mijn priem de gaatjes waar de naald doorheen zou gaan. Ik merkte al gauw dat leer mooi maar ook lastig materiaal is: het is rekbaar, en geprikte gaatjes trekken snel weer dicht. Een geborduurd lijntje wordt dus makkelijk te kort, en het is moeilijk om aan de voorkant een gaatje terug te vinden dat niet net (weer) open is geprikt.
Om de letters gelijkmatig en dik genoeg te maken, heb ik ze eerst met dubbele draden DMC-garen geborduurd, en daarna elke steek nog een keer gemaakt, waarbij ik de eerste steek met de draad heb omwikkeld (2-4 slagen). Uiteindelijk is de definitieve titel best netjes geworden.
Beeld
Behalve de letters heb ik achterop ook puntjes gezet waar de raampjes van Llareggyb moeten komen. Die wilde ik ponsen met iets van zilverfolie erin om ze te laten glinsteren, maar de beschikbare ponsjes waren allemaal te groot. Daarom heb ik de raampjes met mijn scalpel uitgesneden. Onder het leer legde ik zwaar aquarelpapier, en daaronder een vierdubbel gevouwen gootsteendoekje; het papier leverde voldoende weerstand op en het doekje gaf voldoende ruimte om de scalpel diep genoeg te steken. Toen alle raampjes waren uitgesneden, heb ik PVA gebruikt om stukjes aluminiumfolie achter de raampjes te plakken.
Tijdens de volgende les heb ik het zwarte leer nog wat verder gedund; zelfs met Anna’s advies (glasplaat als ondergrond, de juiste snijdhoek) was dat nog best lastig. Erg gelijkmatig werd het nog steeds niet, ik moet nog veel oefenen. Gelukkig is het landschap rond Llareggyb ook niet zo regelmatig, om van de bewoners maar te zwijgen … Ook heb ik het bootje van luiwammes Nogood Boyo uitgesneden. De onderkant daarvan kon ik wel uitdunnen, maar het bootje was te klein om dat rondom te doen.
Rug
De rug van het boek leverde zijn eigen problemen op. Ik had bij het maken van de band rugbord gebruikt. Dat is min of meer standaard, maar in dit geval was dat te stijf. Een deel van het boek bestond immers uit een doos die scharnierend was verbonden aan het boekblok. Daardoor moet de rug een veel scherpere bocht maken dan bij normale boeken.
Met de stalen briefopener van mijn opa kon ik zonder schade het rugbord van het marmerpapier verwijderen.
De rug heeft nu dus niet de gebruikelijke versteviging. Toch valt het waarschijnlijk wel mee, want die taak wordt overgenomen door het leer dat op de band is gelijmd.
Tijdens de laatste les heb ik het boek in elkaar gezet: de band ging om het boekblok heen. Daarbij maakte ik toch nog een fout: aan de voorzijde had het voorplat netjes in de kneep van het boekblok moeten vallen, maar ik lette niet op. Geen drama misschien, wel jammer. Mijn boek ging in de pers, en de volgende dag haalde ik het weer op uit Amsterdam. Omdat niemand helemaal klaar was (ook de boeken van de anderen gingen in de pers), vroeg Anna ons om foto’s van het eindresultaat op te sturen.
Al met al ben ik, ondanks de fouten en koerswijzigingen, niet ontevreden met wat het is geworden.
De band was klaar, dus we konden aan de slag voor onze kerst- en nieuwjaarswens. Ik had echter nog wel een oplaad- en data-kabel voor de iPod, die bij (maar niet in) het boek moest worden opgeborgen. Voor het boek en het kabeldoosje wilde ik ook nog een cassette maken. Dat heeft allemaal moeten wachten tot januari. De volgende post over boekbinden moet ook even wachten: eerst komt onze kerst- en nieuwjaarswens aan de beurt.
- Llareggyb is fictief, en het wordt vaak geassocieerd met Laugharne (Wales), waar Dylan Thomas een tijd heeft gewoond. Het door hem geschetste stratenplan (hieronder) lijkt echter meer op dat van Newquay (Wales), een andere woonplaats van de dichter. Mijn bandontwerp is gebaseerd op een foto van Newquay. ↩︎
